Bạn có nhớ câu nói của Yao Qizhi tại WAIC 2023: 'Trung Quốc dẫn đầu toàn cầu về AI' không? Tôi đã ngồi lại và đọc bản phân tích 7 chiều của một chuyên gia chiến lược về bài phát biểu đó. Và tôi nhận ra: cùng một khuôn mẫu đang lặp lại trong blockchain.
Tháng 7/2023, tại Hội nghị AI Thế giới Thượng Hải, giáo sư Yao Qizhi – người đoạt giải Turing – tuyên bố 'Trung Quốc đang dẫn đầu toàn cầu về AI'. Nhưng phân tích của tôi cho thấy: tuyên bố đó thiếu bằng chứng kỹ thuật. Trong blockchain cũng vậy. Hàng loạt dự án 'blockchain quốc gia' Trung Quốc tự nhận là dẫn đầu về tốc độ giao dịch, số lượng node, hay ứng dụng thực tế. Nhưng liệu có thực sự đứng đầu về tính phi tập trung, bảo mật, và khả năng tương tác? Câu trả lời là không.
Hãy nhìn vào số liệu: Hyperledger Fabric, nền tảng blockchain cho phép Trung Quốc, có throughput 20.000 TPS – vượt xa Ethereum (15 TPS). Nhưng đó là mạng được phép (permissioned), không phải public. Nếu so với Solana (65.000 TPS) hoặc Sui (120.000 TPS), con số 20.000 TPS không còn ấn tượng. Hơn nữa, Fabric chỉ có 4-7 node đồng thuận, trong khi Ethereum có hơn 1 triệu validator. 'Dẫn đầu' ở đây là về số lượng bằng sáng chế (Trung Quốc chiếm 60% tổng số bằng blockchain toàn cầu năm 2023) chứ không phải về tính mở.
Core Insight: Tuyên bố 'dẫn đầu' của Yao Qizhi – nếu áp dụng vào blockchain – chỉ đúng khi bạn đo bằng thước đo 'ứng dụng chính phủ' hoặc 'số lượng patent'. Nhưng nếu thước đo là 'tính phi tập trung thực sự', Trung Quốc đang tụt hậu. Các dự án như FISCO BCOS, ChainMaker đều là hệ thống có phép, tập trung quyền kiểm soát vào tay một số cơ quan. Điều này trái ngược hoàn toàn với tinh thần của Bitcoin hay Ethereum. Vậy câu hỏi đặt ra: 'dẫn đầu' theo nghĩa nào?
Tôi nhớ lại năm 2017, khi còn là phóng viên trẻ, tôi đã chạy đua với thời gian để xác minh hợp đồng thông minh EOS. Lúc đó, Trung Quốc cũng tự nhận là 'trung tâm blockchain toàn cầu', nhưng thực tế là 90% dự án ICO Trung Quốc sau đó sụp đổ. Bài học từ 7 năm trước vẫn còn nguyên giá trị: đừng nhầm lẫn giữa 'tốc độ triển khai' và 'chất lượng nền tảng'.
Contrarian Angle: Có một góc nhìn khác: Trung Quốc thực sự dẫn đầu về blockchain trong lĩnh vực thanh toán xuyên biên giới và CBDC. e-CNY đã được triển khai trên 25 tỉnh, với hơn 260 triệu ví mở. Đây là con số mà bất kỳ quốc gia nào cũng mơ ước. Nhưng đó là blockchain tập trung, không phải là phi tập traning. Nếu bạn chấp nhận định nghĩa 'blockchain' là 'cơ sở dữ liệu phân tán có độ tin cậy cao', thì e-CNY là thành công. Nhưng nếu bạn là một 'maximalist' về phi tập trung, thì đó là một hệ thống kiểm soát tiền tệ. Trong cuộc tranh luận DeFi Summer 2020, tôi đã học được rằng: không có 'đúng' hay 'sai' tuyệt đối, chỉ có góc nhìn. Và Yao Qizhi đã chọn góc nhìn 'tác động xã hội' thay vì 'kỹ thuật thuần túy'.
Takeaway: Lần tới khi ai đó nói 'dự án X dẫn đầu thế giới', hãy hỏi: bằng thước đo nào? Số lượng node? Số giao dịch? Hay mức độ phi tập trung? Yao Qizhi đã khiến tôi suy nghĩ lại về cách chúng ta đánh giá 'dẫn đầu'. Và tôi đề nghị bạn: đừng bao giờ chấp nhận một tuyên bố mà thiếu dữ liệu cụ thể. Hãy đào sâu vào code, vào cơ chế đồng thuận, và vào bối cảnh địa chính trị. Bởi vì trong crypto, sự thật luôn nằm ở những chi tiết mà marketing cố tình bỏ qua.
