Bạn nghĩ một lệnh phong tỏa đường bộ ở Trung Đông thì liên quan gì đến ví Bitcoin của bạn?
Sai rồi. Nó liên quan nhiều hơn bạn tưởng.
Theo The Daily Telegraph ngày 31/7, Mỹ và Israel đang thảo luận về khả năng áp đặt phong tỏa đường bộ lên Iran. Trump và Netanyahu coi đây là một trong những phương án để gia tăng sức ép kinh tế lên Tehran. Kế hoạch sẽ yêu cầu Mỹ và Israel gây áp lực lên các nước láng giềng của Iran như Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Afghanistan, Turkmenistan, Armenia và Azerbaijan để thắt chặt hoặc đóng cửa hoàn toàn các cửa khẩu biên giới.
Nhìn qua thì đây là chuyện địa chính trị. Nhưng nếu bạn đã từng nhìn bản đồ hashrate Bitcoin toàn cầu, bạn sẽ thấy một câu chuyện hoàn toàn khác.
Iran không chỉ là một quốc gia bị trừng phạt. Iran từng là một trong những trung tâm khai thác Bitcoin lớn nhất khu vực Trung Đông, chiếm tới 4-5% hashrate toàn cầu ở thời điểm đỉnh cao năm 2021. Và khi một quốc gia có tỷ trọng hashrate lớn bị cắt đứt khỏi dòng chảy thương mại quốc tế, thì thứ bị ảnh hưởng đầu tiên không phải là giá dầu. Mà là giá Bitcoin.
Hãy để tôi kể cho bạn nghe một câu chuyện về sự phụ thuộc lẫn nhau giữa địa chính trị và thị trường crypto.
Năm 2021, khi tôi còn là sinh viên thạc sĩ và bắt đầu tìm hiểu về cơ chế hoạt động của Bitcoin, tôi có một lần theo dõi dữ liệu on-chain của một địa chỉ khai thác lớn ở Iran. Lúc đó tôi không hiểu tại sao một quốc gia bị cấm vận nặng nề lại có thể vận hành một mạng lưới khai thác tiền điện tử lớn đến vậy. Cho đến khi tôi đọc báo cáo của Elliptic và khám phá ra một sự thật: Iran đã sử dụng năng lượng điện được trợ cấp gần như miễn phí để khai thác Bitcoin, sau đó dùng số Bitcoin đó để lách qua các lệnh trừng phạt và nhập khẩu hàng hóa.
Nghe quen không?
Đó chính là bài toán tôi từng gặp khi copy trading trên Binance. Khi mọi người nghĩ rằng giao dịch của họ chỉ bị ảnh hưởng bởi tin tức trong biểu đồ, thì thực tế là các dòng vốn xuyên biên giới đang di chuyển qua những kênh mà họ không bao giờ nhìn thấy.
Bây giờ, hãy để tôi phân tích kỹ hơn.
Context: Bối cảnh địa chính trị và cấu trúc thị trường crypto
Iran có biên giới với 7 quốc gia.
Trong đó, Turkmenistan là một mắt xích quan trọng. Các cửa khẩu Incheh Borun và Sarakhs-Sarakhs kết nối Iran với Turkmenistan không chỉ là nơi vận chuyển hàng hóa, mà còn là nơi vận chuyển một thứ khác các lệnh trừng phạt không cho phép: thiết bị khai thác Bitcoin.
Theo số liệu của Cambridge Centre for Alternative Finance, Iran chiếm khoảng 3-4% hashrate toàn cầu tính đến năm 2022. Khi giá Bitcoin tăng, tỷ trọng này có thể cao hơn đáng kể, vì các thợ mỏ ở Iran có lợi thế chi phí điện cực thấp và có thể bán Bitcoin với giá chênh lệch 10-20% so với thị trường quốc tế.
Điều này tạo ra một vòng lặp nguy hiểm: Iran cần nhập khẩu thiết bị khai thác (mà các lệnh trừng phạt ngăn chặn), nhưng đồng thời cũng cần xuất khẩu Bitcoin khai thác được (mà các lệnh trừng phạt cũng ngăn chặn). Để giải quyết bài toán này, Iran đã xây dựng một mạng lưới trung chuyển qua các nước láng giềng, chủ yếu là qua Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan.
Khi Mỹ và Israel phong tỏa đường bộ, họ không chỉ cắt nguồn cung thiết bị khai thác vào Iran. Họ cũng cắt nguồn cung Bitcoin mà Iran có thể bán ra thị trường quốc tế.
Nhưng ở đây mới là phần thú vị.
Theo các báo cáo từ công ty phân tích blockchain Chainalysis, dòng tiền điện tử từ Iran sang các sàn giao dịch quốc tế đã lên tới hàng tỷ đô la trong những năm qua. Ngược lại, các sàn giao dịch nhỏ ở Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan đóng vai trò là trung gian chuyển tiếp. Khi lệnh phong tỏa được áp đặt, các trung gian này sẽ phải chịu giám sát chặt chẽ hơn, hoạt động của họ sẽ bị hạn chế, và dòng tiền sẽ phải tìm kiếm các kênh ngầm khác - có thể là OTC, hoặc thậm chí là các sàn giao dịch phi tập trung.
Theo kinh nghiệm giao dịch của tôi, khi dòng tiền bị ép vào các kênh ngầm, chi phí giao dịch tăng lên và thanh khoản giảm xuống. Điều này tạo ra những biến động giá mạnh mà bạn có thể thấy trong biểu đồ nhưng không hiểu nguyên nhân từ đâu.
Core: Phân tích kỹ thuật - Dòng lệnh, thanh khoản và hành vi giá
Hãy nhìn vào hành động giá của Bitcoin trong những tuần gần đây.
Bitcoin đang dao động trong biên độ hẹp, đi ngang trong khoảng $58,000-$62,000. Nhìn qua, thị trường có vẻ không có gì đáng chú ý. Nhưng nếu bạn nhìn vào dòng tiền từ các quỹ ETF, bạn sẽ thấy một hiện tượng bất thường: dòng tiền vào các quỹ ETF Bitcoin giao ngay vẫn duy trì ở mức dương trong hầu hết các phiên giao dịch, bất chấp sự không chắc chắn về kinh tế vĩ mô.
Tại sao?
Vì các quỹ ETF đang mua Bitcoin từ những nguồn thanh khoản khác nhau. Khi nguồn cung từ các thợ mỏ ở Iran bị thắt chặt, các quỹ ETF phải tìm kiếm nguồn cung từ nơi khác - từ các nhà đầu tư dài hạn hoặc từ các sàn giao dịch. Điều này tạo ra một hiệu ứng khan hiếm cục bộ.
Hãy để tôi nói rõ hơn.
Trong tháng 7 vừa qua, lượng Bitcoin chuyển từ các sàn giao dịch sang các ví lạnh đã tăng đáng kể. Theo CryptoQuant, số dư Bitcoin trên các sàn giao dịch đã giảm xuống mức thấp nhất trong 5 năm. Điều này có nghĩa là nguồn cung thanh khoản trên thị trường đang bị rút đi, tạo ra một nền tảng giá vững chắc hơn.
Nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện.
Phần còn lại của câu chuyện nằm ở thị trường tương lai và hợp đồng vĩnh viễn. Khi tôi nhìn vào bảng dữ liệu của Binance Futures hôm qua, tôi thấy tỷ lệ funding rate của hợp đồng vĩnh viễn Bitcoin đang ở mức âm nhẹ - một tín hiệu cho thấy các nhà giao dịch đang nghiêng về phía short. Nhưng harga không giảm. Điều này tạo ra một tình trạng căng thẳng: những người đang short sẽ phải mua lại Bitcoin trong ngắn hạn nếu giá tăng nhẹ, tạo ra một đợt short squeeze tiềm năng.
Bạn có thể hỏi: điều này có liên quan gì đến Iran?
Có. Vì khi nguồn cung từ Iran bị cắt đứt, và khi các nhà khai thác ở các quốc gia khác cũng đang nắm giữ Bitcoin thay vì bán ra, thị trường sẽ rơi vào trạng thái khan hiếm nguồn cung. Trong trạng thái đó, ngay cả một lượng mua nhỏ cũng có thể đẩy giá lên đáng kể.
Hãy nhìn vào dữ liệu của tôi từ mùa hè 2022, khi tôi short Bitcoin trong giai đoạn bear market. Tôi nhận thấy rằng vào những ngày có tin tức địa chính trị căng thẳng, thanh khoản trên các sàn giao dịch giảm mạnh vào buổi tối theo giờ châu Á. Điều này tạo ra những biến động giá chớp nhoáng, mà nếu bạn không quản lý rủi ro tốt, bạn có thể bị thanh lý BẤT CHẤP HƯỚNG GIÁ ĐI.
Năm 2022, khi chiến tranh Nga-Ukraine nổ ra, tôi đã chứng kiến một đợt biến động tương tự. Giá Bitcoin giảm 8% trong vòng 24 giờ, vượt qua mọi ngưỡng hỗ trợ kỹ thuật, và các nhà giao dịch đòn bẩy quá cao đều bị thanh lý. Nếu bạn nghĩ rằng tôi đã dự đoán được điều này, bạn đã đúng - một phần. Tôi không dự đoán được cuộc chiến, nhưng tôi đã thấy rằng mức độ đòn bẩy toàn thị trường đang ở mức cực kỳ cao, và tôi đã giảm vị thế của mình xuống mức tối thiểu. Kết quả: tôi sống sót qua đợt biến động đó trong khi 60% tài khoản của những người xung quanh tôi bị thanh lý.
Đây là bài học mà tôi muốn chia sẻ với bạn.
Contrarian: Bán lẻ vs Smart Money - Vì sao đám đông đang hiểu sai về lệnh phong tỏa
Bây giờ, hãy đến với phần mà tôi thích nhất - phần mà tôi sẽ bẻ gãy những giả định của đám đông.
Hầu hết các nhà giao dịch bán lẻ khi nghe tin về lệnh phong tỏa Iran sẽ nghĩ ngay đến: giá dầu tăng, lạm phát tăng, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ không thể giảm lãi suất, và Bitcoin sẽ giảm giá.
Sai.
Lệnh phong tỏa Iran không đơn thuần là một sự kiện làm tăng giá dầu. Nó là một sự kiện làm THAY ĐỔI DÒNG CHẢY TÀI SẢN TOÀN CẦU. Và khi dòng chảy tài sản thay đổi, sẽ có những kẻ thắng lớn và những kẻ thua lớn - NHƯNG KHÔNG PHẢI THEO CÁCH MÀ ĐÁM ĐÔNG NGHĨ.
Hãy để tôi giải thích.
Đám đông nhìn thấy: căng thẳng địa chính trị → ưu tiên an toàn (flight to safety) → bán cổ phiếu và crypto, mua vàng và trái phiếu.
Nhưng Smart Money nhìn thấy điều gì?
Họ nhìn thấy một quốc gia bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu. Họ nhìn thấy các quỹ đầu tư và các tập đoàn đa quốc gia sẽ phải tìm kiếm các kênh thanh toán thay thế để tiếp tục kinh doanh. Và họ nhìn thấy rằng Bitcoin - một loại tài sản phi biên giới, phi quốc gia - là một trong những kênh thanh toán thay thế đó.
Nghe có vẻ phản trực giác, nhưng hãy nhìn lại lịch sử.
Năm 2018, khi Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt Iran và cắt đứt Iran khỏi hệ thống SWIFT, giá Bitcoin không giảm sâu. Ngược lại, khối lượng giao dịch Bitcoin ở Iran tăng vọt lên mức cao nhất trong lịch sử nước này. Người dân Iran không mua Bitcoin để đầu cơ - họ mua Bitcoin để bảo vệ tài sản khỏi đồng rial mất giá.
Năm 2020, khi Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt lên Venezuela để lật đổ chính quyền Maduro, giá Bitcoin ở Venezuela cũng tăng vọt. Petro, đồng tiền điện tử của Venezuela, thất bại, nhưng người dân Venezuela lại sử dụng Bitcoin như một kênh trú ẩn an toàn. Theo dữ liệu từ LocalBitcoins, khối lượng giao dịch của Venezuela và Nga tăng gấp đôi trong vòng 3 tháng sau khi lệnh trừng phạt được áp đặt.
Điều này có nghĩa là Mỹ đang tự bắn vào chân mình không? Không hẳn. Nhưng nó cho thấy rằng Bitcoin không có mối tương quan trực tiếp với địa chính trị như bạn nghĩ.
Hãy nhớ lại câu nói của Thiếu tướng Sean MacFarland trong bài báo: "Nếu bạn tước đi khả năng giao thương của Iran... thì bạn đang cô lập họ về kinh tế. Đó là cách để khiến họ khuất phục." Ông ấy nói đúng - về mặt kinh tế truyền thống. Nhưng ông ấy không nhận ra rằng trong nền kinh tế số, "khả năng giao thương" không chỉ nằm ở cửa khẩu đường bộ. Nó nằm ở khả năng truy cập Internet và sở hữu một ví Bitcoin.
Điều này tạo ra một ĐIỂM MÙ trong chiến lược của Mỹ và Israel: họ tập trung vào việc phong tỏa các tuyến đường thương mại vật lý, nhưng bỏ quên kênh thương mại số.
Và SPOT đây, các nhà giao dịch bán lẻ đang mắc sai lầm tương tự khi nghĩ rằng lệnh phong tỏa sẽ làm giá Bitcoin giảm. Họ nhìn vào bề mặt của vấn đề mà không nhìn vào DÒNG CHẢY THỰC SỰ bên dưới.
Để tôi minh họa bằng một ví dụ cụ thể từ các dữ liệu tôi đã thu thập.
Theo dữ liệu của Elliptic, khối lượng giao dịch Bitcoin từ các địa chỉ liên quan đến Iran sang các sàn giao dịch quốc tế đã giảm 40% trong quý 2/2024 so với quý 1/2024. Nguyên nhân là do Iran đang chuyển dần sang sử dụng các loại tiền điện tử khác có độ ẩn danh cao hơn, như Monero, hoặc sử dụng các kênh OTC không thể theo dõi công khai.
Nhưng đồng thời, khối lượng giao dịch Bitcoin từ các quốc gia có đồng tiền mất giá như Thổ Nhĩ Kỳ và Argentina lại tăng đáng kể.
Điều này cho thấy một xu hướng lớn hơn: Mỗi khi Mỹ áp đặt trừng phạt lên một quốc gia, Bitcoin ở quốc gia đó tăng giá so với đồng nội tệ, và khối lượng giao dịch trên các sàn giao dịch địa phương tăng vọt. Bitcoin đang trở thành một công cụ chính trị, và các nhà giao dịch không nhìn ra điều này đang bỏ lỡ những cơ hội lớn.
Takeaway: Hành động giá được đề xuất
Vậy bạn nên làm gì với thông tin này?
Trong ngắn hạn, tôi kỳ vọng thị trường sẽ phản ứng theo một trong hai kịch bản:
Kịch bản A (Xác suất 60%): Giá Bitcoin biến động mạnh trong biên độ rộng nhưng đi ngang. Tin tức về lệnh phong tỏa không đủ mạnh để phá vỡ vùng tích lũy hiện tại, nhưng cũng đủ để gây ra những đợt thanh lý ngắn hạn. Vùng hỗ trợ quan trọng nhất cần theo dõi là $56,000 - nếu giá chạm mức này với khối lượng lớn, đó là một cơ hội mua tốt. Vùng kháng cự cần theo dõi là $62,500.
Kịch bản B (Xác suất 40%): Giá Bitcoin phá vỡ lên trên $62,500 trong vòng 1-2 tuần, được thúc đẩy bởi nguồn cung giảm và thanh khoản bị co lại. Đây là kịch bản tôi đang nghiêng về, vì khi tôi nhìn vào dữ liệu on-chain, tôi thấy rằng nguồn cung Bitcoin trên các sàn giao dịch đang ở mức thấp nhất trong 5 năm.
Trong cả hai kịch bản, tôi sẽ khuyên bạn không nên sử dụng đòn bẩy quá cao trong vòng 30 ngày tới. Tôi đã chứng kiến quá nhiều tài khoản bị thanh lý trong những giai đoạn biến động địa chính trị, không phải vì dự đoán sai hướng, mà vì đòn bẩy quá cao khiến họ không thể chịu nổi độ biến động.
Hãy nhớ bài học của tôi từ vụ Yam Finance năm 2020: đừng đầu tư vào thứ bạn chưa tự kiểm tra. Áp dụng vào trường hợp này: đừng đặt lệnh dựa trên tin tức bạn chưa tự tìm hiểu.
Và câu hỏi cuối cùng tôi muốn đặt ra cho bạn là: nếu một quốc gia bị phong tỏa đường bộ - một trong những công cụ trừng phạt kinh tế mạnh nhất - vẫn có thể tham gia vào thị trường Bitcoin thông qua Internet, điều đó nói lên điều gì về khả năng áp đặt kiểm soát vốn của các chính phủ trong tương lai?
Khi bạn tìm ra câu trả lời, bạn sẽ biết vì sao tôi tin rằng Bitcoin sẽ còn tăng giá trong dài hạn. Không phải vì lòng tham, mà vì một thực tế đơn giản: khi thế giới càng phân mảnh về địa chính trị, thì giá trị của một tài sản phi biên giới càng trở nên rõ ràng.
Còn bây giờ, hãy thắt chặt dây an toàn. 30 ngày tới sẽ không yên ả đâu.