Đa số các trader DeFi hiện tại được sinh ra từ một mùa hè, nhưng lại chết vì tưởng mình đang ngồi trên cây ATM.
Hãy để tôi kể cho bạn nghe câu chuyện của Uniswap và cái giá của sự ngu ngốc.
Năm 2020, tôi 23 tuổi, mới ra trường, và nghĩ mình là thiên tài. Tôi ném 2.000 đô la vào một pool ETH-USDC trên Uniswap. Trong 3 tháng, tôi kiếm được 1.200 đô la phí giao dịch. Lợi nhuận 60% trong một quý? Quá ngon. Trong đầu tôi lúc đó chỉ nghĩ về một thứ: in tiền.
Rồi ETH tăng 50%. Tôi mỉm cười nhìn danh mục đầu tư của mình. Cho đến khi tôi tính toán khoản lỗ vô hình (impermanent loss). Nó ngốn sạch 1.200 đô la lợi nhuận của tôi. Và hơn thế nữa.
Đó là lần đầu tiên tôi hiểu: DeFi farming không phải là trò chơi in tiền miễn phí. Đó là một hợp đồng phái sinh phức tạp, nơi bạn bán quyền chọn cho các nhà tạo lập thị trường.
Và đám đông thì không bao giờ học được bài học đó.
Bối cảnh thị trường hiện tại: Chúng ta đang ở trong một chu kỳ tăng giá. Mọi người đang FOMO. Những dự án mới mọc lên như nấm sau mưa, hứa hẹn APY 1000%, 2000%. Các KOL trên Twitter thì hét lên rằng 'DeFi sẽ thay thế ngân hàng'. TVL của các giao thức đang tăng vọt.
Và tôi thấy một mớ hỗn độn.
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain. Tôi không nói về giá token. Tôi nói về dòng thanh khoản thực tế. Khi một giao thức huy động được 100 triệu USD TVL, tôi không hỏi 'APY là bao nhiêu?'. Tôi hỏi: 'Những token nào đang được dùng làm phần thưởng? Lạm phát của chúng là bao nhiêu? Và quan trọng nhất: Khi incentive kết thúc, bao nhiêu người dùng sẽ ở lại?'.
Câu trả lời, dựa trên 5 năm kinh nghiệm của tôi, là gần như bằng không.
Hãy phân tích một case study điển hình: Một giao thức lending mới ra mắt với APY 500% cho việc cung cấp thanh khoản. Họ phát hành token governance của riêng mình để trả cho người dùng. Nhìn bề ngoài, đây là một cơ hội kiếm tiền. Nhưng nếu bạn nhìn vào tokenomics, bạn sẽ thấy một cái bẫy.
Token này không có bất kỳ giá trị nội tại nào. Nó chỉ được dùng để vote trong DAO, mà DAO đó lại kiểm soát... chính cái giao thức đang phát hành nó. Một vòng lặp tự quy chiếu. Không có dòng tiền thực tế từ bên ngoài. Toàn bộ hệ thống là một vòng tuần hoàn: bạn cho vay token, bạn nhận được token phần thưởng, bạn bán token đó để lấy stablecoin, và stablecoin đó lại đến từ... các nhà đầu tư khác cũng đang làm điều tương tự.
Đây không phải là tạo ra giá trị. Đây là một trò chơi Ponzi được gói gọn trong một hợp đồng thông minh.
Pump dễ, chốt khó – đó là bài học DeFi. Và tôi đã trả giá cho nó.
Hãy nhìn vào hành vi của Smart Money, những 'cá voi' thực sự. Trong khi đám đông đang đổ tiền vào các pool thanh khoản để farm token, tôi thấy các địa chỉ ví lớn đang âm thầm chuyển thanh khoản sang các giao thức ổn định hơn, hoặc đơn giản là rút về các sàn tập trung. Họ đang chốt lời. Họ đang bán token phần thưởng cho những người đến sau.
Bạn có thấy sự mâu thuẫn không? Khi bạn farm token, bạn đang tạo ra áp lực bán cho chính mình. Và khi phần thưởng giảm, hoặc giá token giảm, những người đến sau sẽ ở lại với một đống token rác và một khoản lỗ vô hình khổng lồ.
Đây là góc nhìn phản trực giác của tôi: Trong một thị trường tăng, rủi ro kỹ thuật của DeFi còn lớn hơn trong thị trường giảm.
Tại sao? Bởi vì khi thị trường giảm, mọi người sợ hãi, họ rút tiền về, họ kiểm tra kỹ lưỡng hơn. Nhưng khi thị trường tăng, lòng tham lấn át lý trí. Mọi người nhảy vào bất kỳ dự án nào hứa hẹn APY cao, mà không hề đọc một dòng code nào. Họ tin vào một trang web đẹp và một đội ngũ ẩn danh.
Tôi đã từng đốt tay với ICO 2017. Tôi ném 500 đô la tiền học bổng vào Status (SNT) chỉ vì thấy whitepaper đẹp. Giá giảm 80% sau 3 tháng. Bài học: không bao giờ đầu tư chỉ vì FOMO. Hãy tự kiểm chứng.
Rồi tôi học được bài học về thanh khoản từ DeFi Summer. Và tôi viết bot để theo dõi biến động thanh khoản. Tôi phát hiện ra một điều: Sự thật nằm trong dòng chảy của thanh khoản, không phải trong lời hứa của APY.
Hãy nhìn vào một giao thức cụ thể tôi đã theo dõi: Nó có TVL 500 triệu USD, và APY 200%. Nhưng 80% thanh khoản đến từ một nhóm nhỏ các địa chỉ cá voi, và 60% trong số đó đã được gửi từ một sàn tập trung duy nhất. Khi tôi kiểm tra lịch sử giao dịch, tôi thấy rằng những cá voi này liên tục rút tiền thưởng và gửi lại lên sàn. Họ đang farm và dump. Và khi họ dump, APY giảm, và những người đến sau sẽ gánh chịu hậu quả.
Đây là một kịch bản kinh điển: Một dự án càng phụ thuộc vào incentive để thu hút thanh khoản, thì nó càng mong manh.
Bạn có nhớ câu chuyện về Luna không? Tôi đã short Luna với đòn bẩy 50x khi nó sụp đổ. Tôi thấy mô hình Ponzi trong thiết kế của UST. Đó là lý do tôi tự tin. Và tôi đã kiếm được 97.000 đô la. Nhưng rồi tôi mất 30% lợi nhuận khi mua đáy ETH quá sớm. Bài học: bear market không có đáy mềm. Và bull market cũng vậy: không có đỉnh mềm khi dựa trên ảo tưởng.
Phần lớn các dự án DeFi hiện tại đang đi theo vết xe đổ đó. Họ vay mượn người dùng bằng token lạm phát. Họ tạo ra một vòng tròn ảo. Và khi dòng tiền mới ngừng chảy, toàn bộ hệ thống sẽ sụp đổ.
Vậy, tôi đang làm gì? Tôi không farm. Tôi đang theo dõi dòng thanh khoản. Tôi đang tìm kiếm những điểm bất thường: Ví dụ, một giao thức có TVL tăng đột biến nhưng khối lượng giao dịch lại giảm. Đó là dấu hiệu của sự thao túng. Hoặc một giao thức có phần thưởng token tăng gấp đôi nhưng giá token lại giảm. Đó là dấu hiệu của việc cá voi đang xả hàng.
Tôi không mua token của những dự án mà tôi không thể audit code. Tôi không tham gia farming nếu tôi không hiểu tokenomics. Và tôi luôn chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất: một cuộc tấn công rug-pull, một lỗ hổng hợp đồng thông minh, hoặc đơn giản là sự sụp đổ của một giao thức do thiếu thanh khoản.
Hãy nghe tôi: Trong thế giới DeFi, bạn không phải là nhà đầu tư. Bạn là một nhà cung cấp thanh khoản. Và thanh khoản của bạn có thể bị rút ra bất cứ lúc nào.
Bạn nghĩ bạn đang kiếm tiền từ phí giao dịch? Sai. Bạn đang kiếm tiền từ sự biến động giá của token phần thưởng. Và khi token đó mất giá, bạn sẽ mất tất cả.
Đây là bài học xương máu mà tôi đã trả giá bằng tiền thật. Và tôi thấy nó lặp lại mỗi chu kỳ.
Pump dễ, chốt khó – đó là bài học DeFi. Đám đông sẽ luôn đến muộn, sẽ luôn mua đỉnh, và sẽ luôn đổ lỗi cho thị trường. Còn tôi, tôi sẽ nhìn vào dòng thanh khoản rút ra, và tôi sẽ biết khi nào nên rời khỏi bàn chơi.
Còn bạn, bạn có dám nhìn vào những gì mình đang nắm giữ không?