Tuần trước, tôi đọc tin Visa cắt giảm 1.400 nhân sự – 7% lực lượng lao động toàn cầu. CEO nói đó là 'kế hoạch hiệu quả'. Nhưng với tôi, đó là một tín hiệu khác: ngay cả gã khổng lồ thanh toán cũng đang run rẩy trước sự thay đổi. Ở Lagos, nơi tôi xây dựng cộng đồng Ethereum đầu tiên vào năm 2017, chúng tôi đã thấy điều này đến từ rất xa.
Tách mình khỏi mã nguồn để tìm lại lý do tồn tại – nhưng visa không có mã nguồn mở. Họ có một hệ thống đóng kín, tập trung, và giờ họ phải cắt giảm con người để duy trì lợi nhuận. Trong khi đó, các giao thức phi tập trung như Uniswap vận hành với đội ngũ nhỏ hơn 10 lần, không cần sa thải hàng loạt.
Hãy nhìn vào bối cảnh: Visa là một trong những mạng lưới thanh toán lớn nhất thế giới, với doanh thu 35 tỷ USD năm 2024. Họ chiếm 60% thị trường thẻ tín dụng toàn cầu. Vậy tại sao họ phải cắt giảm? Ba lý do: (1) Áp lực từ các đối thủ kỹ thuật số như Apple Pay và các giải pháp real-time payment (RTP) từ ngân hàng trung ương; (2) Sự trỗi dậy của stablecoin và CBDC đe dọa mô hình phí giao dịch của họ; (3) Chi phí vận hành tập trung quá cao – 24.000 nhân viên để duy trì một mạng lưới mà Ethereum chỉ cần vài trăm validator.
Core insight: Visa đang 'cắt mỡ' để sống sót, nhưng căn bệnh của họ là kiến trúc tập trung, không thể chữa bằng sa thải. Trong thế giới Web3, chúng tôi có một triết lý: 'Không cần gas fee để kết nối con người. Thử đi.' Visa đang đốt tiền vào các trung tâm dữ liệu đắt đỏ và đội ngũ pháp lý khổng lồ, trong khi Uniswap – với vài chục người – xử lý khối lượng giao dịch ngang bằng một quốc gia nhỏ. Tôi biết điều này, bởi từ năm 2020, tôi đã chạy pool thanh khoản Uniswap v2 với 5 ETH. Tôi thấy APY 12% biến mất khi thị trường sụp đổ, nhưng tôi cũng thấy giao thức vẫn hoạt động, không cần sa thải ai.
Nghệ thuật Lagos không cần xin phép để lên chuỗi – câu nói tôi thường nhắc với các nghệ sĩ NFT ở địa phương. Visa là hiện thân của 'xin phép'. Họ là người gác cổng. Khi họ sa thải, đó là dấu hiệu cánh cổng đang lung lay. Nhưng cộng đồng blockchain châu Phi không nên vội mừng. Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain: TVL của DeFi đã giảm 60% từ đỉnh năm 2021. Số lượng validator trên Ethereum giảm 8% trong quý vừa qua. Nếu Visa yếu, chúng ta cũng yếu – vì chúng ta vẫn phụ thuộc vào stablecoin neo theo USD, vào các sàn giao dịch tập trung để rút tiền.
Contrarian angle: Cắt giảm nhân sự không phải là điểm yếu, mà là bài kiểm tra sức khỏe cho mọi tổ chức. Visa đang làm điều mà nhiều DAO không dám: chấp nhận đau đớn ngắn hạn để tồn tại dài hạn. Trong mùa đông crypto, tôi đã chứng kiến hàng trăm dự án chết vì không chịu cắt giảm. Cộng đồng Ethereum Lagos mất 70% thành viên. Quỹ DAO của tôi giảm từ 50 ETH xuống 12 ETH. Tôi đã ngừng viết 3 tháng, đi thiền 10 ngày, và quay lại với một bài học: 'Sống sót quan trọng hơn lợi nhuận'. Visa đang sống sót. Câu hỏi là: chúng ta có đang sống sót không?
Nhìn vào các giao thức DeFi hàng đầu: Uniswap có 10.000 người dùng hàng ngày, nhưng doanh thu của họ chỉ bằng 0,5% doanh thu Visa. Chúng ta đang ở giai đoạn 'tiền sử' của tiền tệ. Visa cắt giảm là cơ hội để chúng ta chứng minh phi tập trung không chỉ là công nghệ, mà còn là mô hình kinh tế bền vững. Nhưng nếu chúng ta không học cách 'cắt giảm' – cắt bỏ các dự án rác, token không giá trị, marketing phù phiếm – thì chúng ta sẽ chết trước khi kịp thay thế Visa.
Takeaway: Khi gã khổng lồ run rẩy, đó là lúc người tí hon phải chạy nhanh hơn, không phải nhảy múa trên đống tro tàn. Tôi sẽ tiếp tục xây dựng Web3 Bridge Academy ở Lagos, dạy 1000 thanh niên về blockchain. Tôi sẽ không ăn mừng sự sa thải của Visa. Tôi sẽ nhìn vào đó và tự hỏi: DAO của tôi có dám cắt giảm những thành viên không hoạt động không? Cộng đồng của tôi có đang hiệu quả hơn một công ty tập trung không? Nếu câu trả lời là không, thì chúng ta còn lâu mới phi tập trung.
Tôi để lại một câu hỏi: Nếu Visa sa thải 7% nhân sự để tồn tại, bạn đã sẵn sàng cắt giảm bao nhiêu phần trăm 'hype' trong dự án của mình?
--- Bài viết được viết bởi Hồ Tiến, người sáng lập cộng đồng Web3 tại Lagos, người đã sống qua ba chu kỳ thị trường và vẫn tin rằng blockchain là công cụ giải phóng, miễn là chúng ta biết tự kiểm soát.