Khi Apple, kẻ thống trị Web2, bắt đầu cho thuê iPhone, đó không chỉ là một chiến lược bán hàng. Đó là một lời thú tội. Họ thừa nhận rằng mô hình 'sở hữu' đang chết dần, và thứ duy nhất còn lại là sự kiểm soát dòng tiền qua các hợp đồng thuê bao kín.
Hãy nhìn vào bản chất. Apple không bán một chiếc điện thoại nữa; họ đang bán một 'trải nghiệm hàng tháng'. Nhưng bên trong chiếc hộp sang trọng ấy là một cái bẫy. Bạn không bao giờ thực sự sở hữu thiết bị. Giống như việc bạn mua một token trên một sàn tập trung, nhưng bạn không bao giờ nắm giữ private key. Apple là sàn giao dịch đó.
Tôi nhìn thấy sự trớ trêu sâu sắc. Trong khi Web3 đang vật lộn để thuyết phục người dùng về 'ownership' thông qua NFT và tài sản on-chain, thì gã khổng lồ Web2 đang làm điều ngược lại: loại bỏ hoàn toàn khái niệm sở hữu khỏi tâm trí người dùng. Họ đang thuần hóa người tiêu dùng thành những người thuê vĩnh viễn. Một xã hội nơi bạn 'thuê' nhà, 'thuê' xe, và bây giờ là 'thuê' cả chiếc điện thoại - thứ mà bạn chạm vào mỗi ngày. Đây là sự đầu hàng cuối cùng của quyền tự chủ cá nhân để đổi lấy sự tiện lợi.
Từ góc nhìn của một người đã chứng kiến sự trỗi dậy và sụp đổ của ICO, sự điên rồ của DeFi Summer và nỗi đau của FTX, tôi thấy một tín hiệu rõ ràng hơn nhiều so với bất kỳ biểu đồ kỹ thuật nào. Khi Apple chuyển từ bán sản phẩm sang bán dịch vụ cho thuê, họ đang chấp nhận rằng tăng trưởng doanh thu từ phần cứng mới đã chạm trần. Đây không phải là một sự đổi mới. Đây là sự tuyệt vọng được ngụy trang thành một bản nâng cấp.
Nhưng đây mới là điều thú vị. Apple không thể tạo ra một thị trường mở cho những chiếc iPhone đã qua sử dụng. Họ không thể token hóa chúng để cho phép giao dịch P2P mà không qua trung gian. Họ buộc phải tạo ra một hệ thống khép kín, nơi họ là người mua, người bán, người cho vay và người thu hồi nợ duy nhất. Đây chính là 'CeDeFi' – Tài chính tập trung phi tập trung – nhưng ở quy mô của một đế chế tiêu dùng.
Hãy so sánh với thế giới Web3. Giao thức cho vay phi tập trung như Aave cho phép bạn gửi tài sản thế chấp và vay stablecoin mà không có ai kiểm tra lịch sử tín dụng của bạn. Uniswap cho phép bạn hoán đổi bất kỳ token nào mà không cần xin phép. Đây là những hợp đồng thông minh, không phải hợp đồng thuê mướn có điều khoản dài 20 trang.
Trái lại, kế hoạch cho thuê của Apple là một hợp đồng pháp lý. Nó dựa trên sự tin tưởng vào một thực thể trung tâm, dựa trên khả năng thanh toán hàng tháng của bạn, và dựa trên nỗi sợ bị phạt nếu bạn trễ hạn. Đây là công nghệ chuỗi khối ngược: không có sự minh bạch, không có khả năng kiểm toán, không có quyền sở hữu thực sự.
Tuy nhiên, tôi không tin rằng đây là kết thúc. Tôi tin rằng đây là một tín hiệu ngược chiều mạnh mẽ. Khi những người dùng bình thường bắt đầu nhận ra họ không sở hữu chiếc iPhone 'của mình', họ sẽ bắt đầu đặt câu hỏi: 'Tôi thực sự sở hữu thứ gì?' Câu hỏi đó sẽ dẫn họ đến việc tìm kiếm một hệ thống khác. Một hệ thống nơi 'ownership' không phải là một từ ngữ trống rỗng. Một hệ thống nơi bạn nắm giữ chìa khóa.
Sự ra mắt của kế hoạch cho thuê này không phải là cái chết của Web3. Nó là mồi lửa. Nó cho thấy mô hình trung tâm đã bế tắc đến mức nào. Khi một công ty lớn nhất thế giới phải dùng đến 'thuê' để giữ chân khách hàng, điều đó chứng tỏ sự hấp dẫn của 'sở hữu' trong kỷ nguyên số vẫn còn nguyên vẹn. Nó chỉ đang chờ một phiên bản tốt hơn, phi tập trung và minh bạch hơn.
Tôi không mua một chiếc iPhone để trả góp. Tôi không muốn là người thuê nhà trong ngôi nhà kỹ thuật số của mình. Tôi muốn là chủ sở hữu. Và tôi biết, trong thế giới ngầm của các giao thức và các node, có hàng ngàn người đang xây dựng một tương lai nơi 'cho thuê' là một lựa chọn, không phải là bản án chung thân.
Khi ai đó nói Apple đang cứu doanh số, tôi nhìn thấy một điều hoàn toàn khác: sự xác nhận rằng tương lai thuộc về những hệ thống mà bạn không cần phải xin phép để nâng cấp. Tương lai thuộc về Ownership.